تبلیغات
www.photomusic.ir موسیقی در مجلات قدیمی - برای قلندر ترانه :اردلان سرفراز (قسمت دوم)

برای قلندر ترانه :اردلان سرفراز (قسمت دوم)

 

نوشته شده توسط:hamid

برای قلندر ترانه :اردلان سرفراز (قسمت دوم)

اما سال 1354 نقطه ی عطف تازه در زندگی اردلان سرفراز بود. پس از قطع همکاری حسن شماعی زاده و سرفراز ، تجربه های متناوب با آهنگسازان مختلف داشت. از تورج شعبانخانی تا پرویز مقصدی و حتی فریبرز لاچینی و فریدون خوشنود.

هفته نامه جوانان 17 آذر 1354

ستار

اما در این سال اردلان سرفراز همکاری تاریخی و ماندگار خود با آهنگساز 20 ساله و فوق العاده جوان یعنی فرید زولاند را آغاز می کند.این همکاری در این سال با دو آهنگ بهت و غزل با صدای ستار آغاز می شود. این آهنگ ها در پاییز 54 منتشر می شود. پیش از انتشار این دو ترانه ، ترانه ی ماندگار مستی با صدای هایده و آهنگ فریدون خوشنود نیزدر این سال  منتشر می شود.

مستی ام درد من و دیگه دوا نمی کنه                   غم با من زاده شده من و رها نمی کنه.

هفته نامه جوانان 7 مهر 1354

هایده

هم چنین در این سال ترانه ی صدای بارون بر روی ملودی جاودانه بابک افشار و با صدای ستار منتشر می شود.

بوی موهات زیر بارون ، بوی گندم زار نمناک         بوی سبزه زار خیس ، بوی خیس تن خاک.

ترانه ی عروسک نیز با صدای ستار و ملودی فریبرز لاچینی در آلبومی که دکلمه دریا با صدای اردلان سرفراز را در خود جای داده بود منتشر می شود.

همانگونه که مشاهده می کنید در سال 54 اردلان سرفراز و ستار همکاری گسترده ای داشتند.

در این سال پس از بیش از یک سال قطع همکاری با شماعی زاده ، ترانه ی عقیق را با صدای شماعی زاده منتشر نمود. ترانه ای که باعث شد تا شماعی زاده پس از تولد فرزندش در این سال نام عقیق را براو بگذارد.

هفته نامه جوانان 3 شهریور 1354

حسن شماعی زاده

هم چنین در این سال ، ترانه ی فاصله با صدای تورج شعبانخانی برای فیلم فاصله ساخته شد.ترانه ای که بعدها سیاوش قمیشی نیز آن را اجرا نمود.

 

 

در این سال اردلان سرفراز با بتی خواننده جوان نیز همکاری اش را آغاز نمود و بر مبنای ملودی پرویز مقصدی ترانه پل را نوشت.

بین من و تو پل شکسته س           پلی که بین دو دست خسته س

من روح توفان ، فریاد دریام ، تو روح آبی    رویای جنگل ، آرامش شب ، سکوت خوابی

اما در نشریات سال 54 اشاره ای به همکاری اردلان سرفراز و ژاله فرخزادی آمده.

هفته نامه اطلاعات بانوان 12 آذر 1354

ژاله فرخزادی

در پرسشی از اردلان سرفراز درباره ی این همکاری می پرسم:

اردلان سرفراز این گونه به من توضیح دادند:

من خانم فرخزادی را از ایران می شناسم. ایشان همشهری من هستند و برای من همیشه قابل احترام . اما نمی دانم ( قطعا) که آیا با ایشان افتخار همکاری داشته ام یا خیر، یعنی یادم نمی آید.فکر می کنم در مورد خانم فرخزادی فقط یک خبر بوده باشد.

در پرسشی دیگر از اردلان سرفراز درباره دوترانه  ایشان که برای دو فیلم سینمایی خداحافظ کوچولو و مرد ناآرام به روایت کتاب فیلم شناخت ایران تالیف عباس بهارلو پرسیدم. در توضیح این دو فیلم آمده که در فیلم خداحافظ کوچولو ترانه ای با صدای عهدیه و شعر اردلان سرفراز و ملودی انوشیروان روحانی آمده است.

اردلان سرفراز درباره این پرسش بیان نمودند:

به هیچ وجه یادم نمی آید که با خانم بدیعی برای فیلم کار کرده باشم .آن ترانه را برای فیلم خداحافظ کوچولو برای زنده یاد هایده بر روی آهنگ آقای روحانی نوشته بودم.حال چگونه با صدای این خانم منتشر شده برای من معما شده که فکر می کنم پاسخ آن پیش آقای روحانی باید باشد.

درباره ی فیلم مرد ناآرام که از ستار به عنوان خواننده این فیلم ، فرید زولاند آهنگساز و اردلان سرفراز به عنوان ترانه سرا در کتاب نام برده شده پرسیدم که اردلان سرفراز این گونه پاسخ می دهند:

در مورد فیلم مرد ناآرام هم حتما آقای زولاند بهتر از من خبر دارند . من که یادم نمی آید.

 

هفته نامه اطلاعات هفتگی 4 تیر 1355

 

 

اما در سال 1355 ، همکاری زولاند و سرفراز باز هم خاطره ساز شد.

ترانه ای تا ابد ماندگار به نام شقایق با صدای اسطوره ای داریوش و با ملودی فرید زولاند ساخته شد.

دلم مثل دلت خونه شقایق             چشام دریای بارونه شقایق

مثل مردن می مونه دل بریدن         ولی دل بستن آسونه شقایق

 

ترانه ی حریم و با آهنگی از فرید زولاند و با صدای بتی نیز در این سال  منتشر می شود.

می تونست پرنده ی زخمی دستات         تو هوای دست من نفس بگیره

تن آلوده شو به زمین ببخشه                روح پاکشو دوباره پس بگیره .

 

در این سال ترانه چراغ بر روی ملودی محمد حیدری و با صدای مهستی نیز منتشر می شود.

در سال 1355 ترانه ی بانوی ما با صدای گوگوش و ملودی شماعی زاده ساخته می شود تا 3 سال قطع همکاری گوگوش و اردلان سرفراز از بین برود. اما درباره مضمون این ترانه شایعات فراوانی است. از جمله انتساب این ترانه به فرح پهلوی شهبانوی ایران .

اما این که چرا قطع همکاری گوگوش و سرفراز با این ترانه که چنین مضمونی دارد به پایان رسیده سئوالی است که هم چنان بی پاسخ مانده است.

نکته جالب در پژوهش من این مساله بود که در سال های 53 و 55 ترانه های بسیار اندکی از اردلان سرفراز منتشر شد اما در سال های 52 و 56 شاید به جرات بتوان گفت بیش از 40 ترانه منتشر شده که در نوع خود جالب است.

در سال 1356 همکاری مجدد اردلان سرفراز و گوگوش با محوریت فرید زولاند آغاز می شود. فرید زولاند آهنگ می سازد و اردلان سرفراز کلام را می نویسد و خوانندگان مختلف آن را اجرا می کنند.

ازترانه های ایشان در سال 56 می توان به این آثار اشاره کرد:

قلندر، گلایه ، سال 2000( داریوش ) ، دلتنگی ، سادگی ، سفر  ( ابی ) ، عسل ( ستار – ابی) ، دریغ ، گمشده ، شکایت ، طلاق ، پرسش ، مرهم ، تقدیر ( گوگوش ) ، بت شکن، شب ویرونی، میراث ، یکی به شکل خود من ( ستار ) ، حادثه ( مرتضی) ، باغ بارون زده (قمیشی-عارف-شاهرخ) ، سوغاتی ( هایده )، بانوی شهر آواز ( سلی) ، شکست ، شبنم ( احمدرضا نبی زاده) ، انتظار ( عارف ) ، رفتیم از یاد ( شماعی زاده) ، بخون بخون (نوش آفرین) ،

در سال 57 نیز چند کار از ایشان منتشر می شود

معراج (مازیار )، نیمه گم شده من (گوگوش) ، نیستی ، آی عشق ، نجات ، (داریوش) ، محال (لیلافروهر) ،

از اردلان سرفراز درباره خواننده گان ترانه های زیر می پرسم و ایشان این گونه پاسخ می دهند:

آوار( داریوش) ، پرسه ( زنده یاد مهستی – فکر می کنم ) ، رفتیم از یاد( حسن شماعی زاده) ، غزل ناتمام ( هیچ کس ).

طی پس از انقلاب ترانه های بسیاری از اردلان سرفراز بازخوانی شده که متاسفانه عمدتا بدون اجازه ایشان بوده.

هفته نامه جوانان 24 خرداد 1355

از جمله ترانه هایی که بازخوانی شده اند می توان به

تمام ترانه هایی که با ملودی شماعی زاده ساخته شده اند با صدای شماعی زاده ، ستاره  بتی با بازخوانی شهرام صولتی ، سوغاتی هایده با بازخوانی شکیلا ، جای تو خالی افشین مقدم با بازخوانی نیما ، گریز ابی با بازخوانی نوید و امید ، شقایق داریوش با بازخوانی هلن ، آی عشق داریوش با بازخوانی داود بهبودی ، کویر گوگوش با بازخوانی ابی ، بانوی شهر آواز سلی با بازخوانی گروه بویز ، و....

 

اردلان سرفراز در یک مورد درباره بازخوانی ترانه جای توخالی افشین مقدم با صدای نیما به من  می گوید:

یکی دیگر از مرده خواران هنری به نام نیما که حتی نامش هم دزدی است این آهنگ جای تو خالی را بدون کسب اجازه و آگاهی ما خوانده ، در آلبومی مثل تمام آلبوم های صادراتی از آن سوی اقیانوس به بازار هنری عرضه کرده.

همزمان با رویدادهای سیاسی سال 57 ، موسیقی نیز به مانند تمامی حوزه ها تحت شعاع جریانات سیاسی و مذهبی قرار گرفت. اگر چه تا سال 60 به شکل تدریجی حر کت هایی نیز روی می داد.

اردلان سرفراز نیز تا سال 1362 در داخل میهن حضور داشت ودر  سال 58 آلبومی به نام برگ زرد ، را ارائه نمود.. از ایشان در آن آلبوم ترانه ی ستاره با صدای بتی پخش شد.گفته می شود در این آلبوم فرهاد،  آهنگ خمینی ای امام را با پیانو اجرا نموده است.

.

در حوزه تکنیکی اگر نگاهی موشکافانه به آثار ایشان داشته باشیم دو مساله را باید بدون تعارف اشاره کنیم. نخست تاثیر و تاثر رشته تحصیلی ایشان بر روند کلی شکل گیری سبک و درونمایه ی کلامی ایشان .

دوم جریان داشتن خون فلسفه و عرفان در بند بند کالبد ترانه های سرفراز.

در حوزه نخست اگر به ترانه های ایشان نگاهی مجمل بیاندازیم پی خواهیم برد که تحصیل در رشته روان شناسی ، زاویه دید ایشان را به انسان کلا تغییر داده و به مبحث انسانیت از نگاهی تازه می نگرد.اما تاثیر مهم تر تحصیل در این رشته ، به میان آوردن عامل احساس در ترانه های سرفراز است. محال است شما ترانه ای از سرفراز گوش کنید ولی احساس شما تکانی نخورده باشد. عامل پر رنگ  احساس در ترانه های سرفراز ؛ شاید تا حدودی ضعف تکنیک  او را بپوشاند چرا که شاید علاقه ی چندانی ایشان به مانند جنتی عطایی و قنبری به روی آوردن در حوزه تکنیکی ترانه نداشته باشد.

هم چنین در حوزه دوم دلبستگی سرفراز به ذات حقیقی عشق و پشت کردن به تمنیات زمینی ، در بیشتر آثار ایشان قابل مشاهده است. انسان زمینی اما سرخورده از عشق های رنگی ، دست نیاز به سوی عالمی دیگر می گشاید تا از اندرون نیاز ، عطش بی پایان خود را اندکی به ساحل کشاند.

در این راستا می توان به ترانه هایی چون حادثه ،قلندر ، کوه ، مرداب و حتی دو پنجره و بسیاری از آثار ایشان در این تقسیم بندی اشاره کرد.

نکته دیگر این که ترانه های سرفراز هیچ شباهتی به ترانه های ترانه سرایان  هم نسل یا پیش از نسل خود ندارد. زبان ساده اما عاری از ابتذال ترانه ای سرفراز خود جریان ساز نگاهی تازه در عرصه ی ترانه است که دیگرانی هم در تکاپوی گرته برداری از این سبک بوده اند.به هر حال در پایان نام تمامی ترانه های اردلان سرفراز در پیش از انقلاب ، همراه با نام آهنگساز و سال دقیق انتشار آن را ذکر می کنم به این امید که فراموش نکنیم در عرصه ترانه سرایی ایران بودند کسانی که خود را به چند دلاری نفروختند و شرافت انسانی و اخلاقی خود رافدای چند ایامی نفس کشیدن و ننگ کشیدن نکردند.

خوانندگانی که ترانه ای از اردلان سرفراز اجرا نموده اند عبارت اند از :

1)      محمد نوری 2)ویگن 3) امیر رسایی 4) هایده 5) مهستی 6) پوران 7) عارف 8) گوگوش 9) داریوش 10) ابی 11 )ستار 12 ) فرهاد 13 ) رامش 14) مرتضی 15 ) اکی بنایی 16) نوش آفرین 17 ) لیلا فروهر 18 ) شهره 19 ) مازیار 20 ) بتی 21 ) حسن شماعی زاده 22 ) مارتیک 23 ) سیاوش قمیشی 24 ) تورج شعبانخانی 25 ) سلی 26 ) سیمین غانم 27 ) احمدرضا نبی زاده 28 ) الهه حمیدی 29 )افشین مقدم 30) سوزان روشن 31 ) معین 32 ) شاهرخ 33 ) منصور 34 ) امید 35 ) هلن 36 ) شکیلا 37 ) بیژن مرتضوی 38 ) راد 39 ) راستین 40 ) شهرام صولتی 41 ) آندرانیک.

توضیح از مدیر سایت:

پیش از انتشار ، متن مقاله را برای بازنویسی در اختیار اردلان سرفراز قرار دادم.

اما توضیحات اردلان سرفراز درباره ی مطالب منتشر شده در این مقاله:

1-      ترانه ی تکیه بر باد از من نیست.اشتباهی در کتاب آمده.

2-      برخی از کارهای من مثل 2 پنجره یا جاده روی آهنگ نوشته نشده بلکه آهنگساز روی آن ملودی گذاشته است یا مثلا مرداب.

 

از اردلان سرفراز می پرسم که اگر ترانه ی تکیه بر باد ( با صدای مرجان) از شما نیست پس در کتاب سال صفر چه می کند ؟

اردلان سرفراز:کتاب سال صفر به همت برادرم آقای افشین سرفراز تهیه و پخش شده . اکثر پانویس ها را هم خودشان لطف کرده اند نوشته اند. ترانه ی تکیه بر باد سروده ی زنده یاد لیلا کسری ( هدیه ) می باشد.

) شما فرمودید که پانویس های کتاب سال صفر را افشین سرفراز نوشته اند ، آیا پانویس های کتاب از ریشه تا همیشه را نیز ایشان نوشته اند؟ آیا مثلا مطالبی که در پانویس ترانه های مصلوب یا نجات آمده از شما نیست؟ به هر حال این موضوع مهمی است که چگونه کسی می تواند به جای بزرگ ترانه سرایی چون اردلان سرفراز و به جای ایشان پانویس بنویسند؟

اردلان سرفراز:پانویس های از ریشه تا همیشه چاپ اروپا ، همه را من نوشته ام. اگر چه این کتاب در ایران به چاپ پنجم هم رسید. اما به دلیل سانسور وزرات ارشاد ، تفاوت هایی در ترانه ها و پانویس ها وجود دارد. تمام پانویس ها در سال صفر که از برادرم نیستند. در اکثر موارد از من تلفنی پرسیده ، یا دیکته یا تایید کرده ام. در مورد آن دو پانویس مگر جز واقعیت است؟ هنوز هم بسیاری از طرفداران سوپراستارهای ما فکر می کنند که اشعار این آهنگ ها هم از این دوستان است. حتما بارها شنیده اید که می گویند : قلندر داریوش ، یا جاده گوگوش یا بهت ستار.

سئوال) در آلبوم برگ زرد که در اوایل انقلاب منتشر شد شما چه کارهایی داشتید؟

اردلان سرفراز:تمام متن نوشته ها ، اشعار در برگ زرد به جز ترانه ها ، دکلمه زنده یاد فرهاد ، و کردستان از من است.

سئوال) آیا پیش از انقلاب بابت ترانه هایتان به ساواک و بازجوئی کشیده شدید؟

اردلان سرفراز: آری، از ماجرای دستگیری داریوش به بهانه های دروغین تا اوائل سال 57 همه ما سه نفر به اضافه کسانی که با ما کار می کردند با اداره نگارش ساواک ، فرهنگ و هنر ، شورای شعر و موسیقی ( رادیو) ، گرفتاری داشتیم. و می بایست قبل از ضبط از نظر بازرسان اداره نگارش وزارت اطلاعات ( ساواک) گذشته ، تصحیح؟؟ یا تایید شود و گرنه اجازه ضبط داده نمی شد. همانگونه که می دانید واژه هایی مثل خون ، زنجیر ، گل سرخ ، و... ممنوع بودند.

اما نکته پایانی از اردلان سرفراز:

چند نکته زیر را فراموش کرده بودم که بنویسم:

تکلیف من با خودم ، مخاطبانم ،این حکومت جهل و جنون روشن بوده و هست. چاپ کتاب های من در ایران به خواهش برادرم بود و در این رهگذر ، من به خاطر ایشان موقعیت شغلی و خانوادگی ایشان ( از آنجایی که در رویارویی با سانسورچیان حکومتی ارشاد ، زندگی ایشان را درخطر می دیدم به بسیاری ناخواسته ها تن دادم ) . اما بگذارید صادقانه بگویم : سانسور در این حکومت به مراتب بی رحم تر ، وحشت ناک تر ، کشنده تر ، در عین حال در جهت منافع خفقان آورشان موثرتر است.و برای ما ویران کننده تر، چرا که اینان نه تنها واژه ها را ،که هویت هنر و هنرمند را عوض می کنند.

                                                با احترام : اردلان سرفراز.